Татарская трибуна » Архив » Stalin vakıtı kire kayta?

Татарская трибуна

Обзор татарских и на татарские темы ресурсов интернета и ваши комментарии на эту тему

Stalin vakıtı kire kayta?

Кашапов13nçe noyabr könne Yugarı mähkämädä kabat Rafis Kaşapov eşe karaldı. İsegezgä töşeräbez, Çallı mähkämäse anı öç yelga iregennän mährüm itkän ide. «Öçellık törmä turındagı karar Kaşapovnıñ hatını Nurziya hanımnı bik tetränderde. «Anı aklasınnar öçen, ällä mäydanga çıgıp, üzemne yandırıymmı ikän», – dip tä äytkäne buldı», – dip söyli milli häräkät ägzası Zilä Garif.

Yugarı mähkämä binasına Rafis Kaşapovnı yaklap kilüçelär küp tügel ide. «Çallılarnı çäylärendä narkotik ezläp mıskılladılar, Alabugada 80 yaşlek kartlarnı yegıp salıp mäshärälädelär. Törle ısullar kullanıp, bezne menä şulay kurkıtırga telilär. Şuña kayberäwlär kilergä kurıkkandır da. Annan soñ halık Tatarstan mähkämälärennän gadellek tabasına ömet itmi. Monda kilüneñ mägnäse yuk dip sanıy alar», – dide cıyılgannar.

– Monda kilüebez mähkämä kararın üzgärtmäyaçäk. Rafiska teläktäşlek kürsätü öçen genä cıyıldık inde, – di Zilä Garif. – Min bügen, mäsälän, Yugarı mähkämägä tsirkka kilgän kebek kildem. Çönki monda küz buular, törle fokuslar bik osta eşlänä. Hokuk sakçıları zakonnı üzläre telägänçä kullana. Serdyukov belän Vasileva äle dä irektä, – dip söyläde äñgämädäşem.

Anıñ süzenä başkalar da kuşıldı:

– Cir satu buyınça «gönah»ları açıklangaç, Çallınıñ elekkege merı Vasil Şäyhrazievnı da ministr urınbasarı itep kuydılar. Ä bezneñ Rafis äfändene, «Kiçä Gitler häm Dantsig, bügen Putin häm Donetsk» digäne öçen, öç yelga törmägä utırtalarmı? Gadellek kayda?

Sud utırışı sägat 9ga bilgelängän ide, tik cıyılgan halık başta uk «utırış üz vakıtında başlanmayaçak» dip söyläşte. Çınlap ta, mähkämä zalına nibarı ike sägattän soñ gına kerergä röhsät birdelär. İke sägat buyı halık koridornıñ ber başınnan ber başına yörep, utırışnıñ tizräk açıluın teläde. Ä min Rafis Kaşapovnıñ hatını Nurziya hanımnıñ kilgänen köttem, läkin Nurziya hanım, avırıp kitep, sudka kilä almadı.

Minzälä izolyatorında bulu säbäple, Rafis Kaşapov ta sudka kilmäde. Ul mähkämä barışın video aşa turıdan turı elemtädä küzätep bardı. Mähkämä zalındagı zur ekrannan Rafis Kaşapovnıñ räşätkä artında utıruın kürep, hatın-kızlar yelap cibärde. İrlär, Kaşapov belän isänläşergä teläp, ekran karşısına çiratka tezelde. Millättäşlären sälamläw öçen, Kaşapov utırgan cirennän torıp bastı häm, kulın kütärep, berniçä märtäbä sälam citkerde. «Üzen kulda tota, nık tora, bireşmi. Yelmayıp ta aldı tügelme?» – didelär Kaşapovnı yaklap kilgännär, üzara söyläşep.

Sud başlangaç, kazıy Rafis Kaşapovka Cinayat kodeksınıñ 282.1 («millät häm dinara näfrät, ızgış tudıru») häm 280.2 maddäse («ekstremistik eşçänlekne tormışka aşırırga öndäw») buyınça gayıplänüe turında iskärtep uzdı.

Sud barışında Rafis Kaşapovnı mähkämä zalındagılar işetsen öçen, «televizor»nıñ tavışın açıp kuydılar. Şunıñ arkasında zalda gülägän, çıjlagan tavışlar işetelde. Bu avazlar kazıynıñ söylägän süzlären işetergä bik komaçawladı. Kaşapovnı yaklap mähkämägä kilgännärneñ barısı da ölkän yaştä. «Bezneñ bolay da kolagıbız işetmi, citmäsä, tagın şuşı yat avazlar işetergä komaçawlıy», – dip söyläşte cıyılgannar, üzara. Çınlap ta, Kaşapov eşe belän tanışkanda, kazıynıñ tavışı tügel, kübräk Minzälä izolyatorındagı işeklärneñ açıp yabıluı häm keşe yörgän tavışlar işetelep, sud barışın tıñlarga komaçaw itte. Milli häräkät ägzası Zilä Garif bu hällärgä altı minut kına tüzep tordı.

– Kazıy äfände, mine gafu itegez, bernärsä dä işetelmi. Niçek alay bula ala inde, bez utırabız häm berni añlamıybız, – dide ul.

–Tavışın mahsus şulay açıp kuydıgızmı? – dip kıçkırdı arttan kemder.

Kazıy Roman Davidov beraz kıçkırıp söyläşä başladı, läkin barıber bernärsä dä işetelmäde. Zaldagılarnıñ tınıçsızlanuın kürep, ul berazdan tupas räveştä kıçkırıp cibärde:

– Närsä akırışasız sez? Häzer kuıp çıgaram barıgıznı da!

– Bezgä bernärsä dä işetelmi bit, sudya äfände, – dide Zilä Garif.

– Sez küzätüçe genä! İñ möhime aña (Kaşapovka) işetelsen. Akırışıp utırmagız, çıgaram häzer. Teatrga barırsız, spektaklgä!

Bu süzlärgä cavap itep, Zilä Garif sikerep tordı häm: «Bu hätta spektakl dä tügel, bu – tsirk. Fokusniklar!» – dip, sud zalınnan çıgıp kitte.

Sud başlangaç, Rafis Kaşapovka süz birdelär. «FSB häm Sovet rayonınıñ tikşerü komitetı mine başta uk: «Tatarstanda ictimagıy eşçänlek alıp barmas öçen real srok belän törmädä utıraçaksıñ», – dip kisätep kuygan ide», – dip belderde.

Cinayat eşe açılır aldınnan, Kaşapovnıñ altı yazması tikşerelgän. Alarnı tikşergäç, FSB «biredä ekstremizmga öndäw, millätara nizag tudıru bar» dip näticä yasagan. Monıñ kiresen isbatlaw maksatında, Kaşapov psiho-lingvistik sud ekspertizası uzdırtkan. Anıñ advokatı Ruşana Kamalova äytüençä, ekspertiza näticäläre avtornıñ berkemne dä bernindi dä eşçänlekkä dä öndämäven, ä Kırımnıñ Rusiyagä kuşıluı buyınça üz fikeren belderüen genä kürsätä.

– Lingvist yasagan ekspertiza näticälärennän kürengänçä, yazmalarda bernindi din dä, millät tä karaltıp kürsätelmägän. Monda yazılgan fikerlär barısı da Kaşapovnıñ säyasi karaşları gına. Hokukıy däwlättä här keşeneñ däwlät säyasäte turında üz fikeren äytergä hakı bar häm mondıy säyasi karaşlar ezärleklänergä tieş tügel. Kaşapovnıñ Rusiya häm anıñ Prezidentı turındagı tänkıyt yazmaları nikadär genä açı bulmasın, bu cinayat bulıp sanalmıy häm monıñ öçen cäza birelergä tieş tügel, – dip çıgış yasadı advokat.

«MİN ŞULAY SANIYM»

Häteregezdä bulsa, uzgan yel Yugarı mähkämädä Fäwziya Bäyrämovanıñ sudı bulgan ide. Utırış vakıtında İldar Möhämmätcanov isemle prokuror: «Fäwziya apanı iregennän mährüm itärgä kiräk», – dip belderde. Ul vakıtta millätçelär: «Anañ yaşendäge hatınga törmä sorarga niçek oyalmıysıñ?» – dip, prokurorga «yabırılgan» ide. Kaşapovnıñ sudında da şuşı uk prokuror katnaştı. Häm anıñ çıgışı bu yulı da milli häräkät ägzalarınıñ açuın çıgardı.

– Väkaläte bulgan däwlät organnarı Kaşapovnı mondıy eşçänlek alıp baru, mondıy fikerlär äytüneñ «nedopustimo» buluı turında kisätep kilde. Dimäk, ul mondıy eşçänlekneñ närsägä kiteräçäge turında yahşı belgänder. Kaşapov fikerläre säyasi karaşları öçen tügel, ictimagıy yaktan kurkınıç bulgan, däwlätneñ bötenlegen boza torgan eşläre öçen hökem itelde. İldäge väzgıyat bolay da bik katlawlı. Sud döres hökem çıgargan. Bu oçrakta nindi dä bulsa ekspertiza bötenläy kiräkmi. Bu ekspertiza bulmasa da, karar kabul itärgä mömkin. Mäsälän, miña karar kabul itärgä Kaşapov tekstların ukıp çıguım gına da citär ide. Min ukıp çıktım häm alarnı cinayat bularak bäyalänä, dip uylıym. Kaşapovka hökem kararın yomşartmaska!

Rafis-Kashapov-500x500Zalda utıruçılar ber-bersenä karaşıp kuydı. «Ah!» dip özgälände kemder. Prokurornıñ mondıy çıgışı Kaşapovnı yaklawçılarga oşamadı. BTİÜ prezidiumı ägzası Rinat Nurgali älege uñaydan, mähkämäneñ «min bolay uylıym, min tegeläy sanıym» digännärennän çıgıp tügel, dälillärgä tayanıp, karar kabul itüen soradı. Anıñ süzlärençä, prokuror söylägänçä eş itsäk, tekstlarga bäyalämäne lingvistlar tügel, uramnan uzıp baruçı teläsä kem dä yasıy ala bulıp çıga.

– Frantsuz kardinalı Arman de Rişelenıñ şundıy süzläre bar: «Dayte mne 6 stroçek, napisannıh rukoy samogo çestnogo çeloveka, i ya naydu v nih to, za çto yego mojno povesit». Sez fiker yörtkänçä eşläsäk, «Eho Moskvı», «Novaya gazeta»da eşläwçelärne böten redaktsiyaläre belän halık doşmanı dip tanırga bulır ide, çönki alarnıñ halıkka citkergän fikere Kaşapovnıkınnan berniçä tapkırga açırak, – dip belderde ul.

Rafis Kaşapovka soñgı süz birelgäç, zal tın kaldı.

Gayıplänüçeneñ närsä söyläve şähsän miña bik ük añlaşılmadı. Bu video aşa alıp barılgan elemtä belän bäyle buldımı – tavış yañgırap işetelde. Üz çıgışında Rafis Kaşapov: «Din häm millätara nizag çıgaruda minem bernindi gayıbem dä yuk», – dip belderde häm Kırım tatarları turındagı yazmaların halıkka yardäm itäse kilü yözennän genä yazganlıgı turında söyläde.

– Sud barışında miña karşı çıgış yasagan şahitlarnıñ bersenä min soraw birdem. Sin miña karşı kürsätmälär birergä kilgäç, nindi kägazgä kul kuydıñ – äzer añlatmagamı, didem. Ul: «Äye», – dip cavap birde. Bu miña gayıpneñ nahakka yagıluın kürsätä. Dimäk, mögayın, şahit bulıp kilgännärgä karata nindider basım da bulgandır, – dide ul.

Rafis Kaşapov soñgı süzen söylägändä, zalda utıruçılarnıñ küze ekranda buldı. Bu küzlärdä millät öçen yanıp yörgän keşelärneñ berdämlege dä çagıldı kebek. Rafis Kaşapov üzen bik tınıç tottı häm «minem gayıbem yuk» dip belderde. Läkin Yugarı sud Çallı mähkämäse bilgelägän öç yel törmä vakıtın kimetmäde, barı tik irekkä çıkkaç, ike yel internet kullanmaw turındagı cäza gına beterelde.

Bu hakta işetkän halık, ber bersenä möräcägat itep: «Gadellek yuk dip äyttem bit min siña», – dip söyläşte.

Nurziya Kaşapova iren hökem itüläre, anıñ internetka urnaştırılgan yazmaları belän bäyle tügel, dip sanıy. Ul bu cäza Kaşapovnıñ törkiyadä piketka çıguı belän bäyle, dip şiklänä.

Kashapovni-yaklarga-keshe-kup-kilmegen-ide.-500x266– Rafisnı alıp kitkänçegä kadär bik küp hokuk bozular buldı. Kulga alu turındagı karar bulmasa da, anı öydän alıp çıgıp kittelär. Bez anıñ kayda ikänen dä belmädek, gailäbez belän bik kaygırdık. Öç-dürt kön uzgaç kına, tikşerü komitetınnan: «Ul bezdä», – dip şaltırattılar. Rafiska advokat yallarga mömkinlek birmädelär. «Bez siña üzebezneñ advokatnı biräbez», – digännär. FSB hezmätkärläre kerep, Rafisnıñ çit il pasportın da alıp çıgıp kitte. Häzer ul pasport berkayda da yuk. Bu, yortka kerep, äyber urlap çıgıp kitkän kebek bula bit inde. Başta Rafiska: «Gayıbeñne tanısañ, ike ay gına utırtabız da çıgarabız», – digännär. Läkin Rafis gayıpsez buluın belä, şuña kürä riza bulmadı. Annan soñ ay buyı diyarlek kön sayın irtänge 8dän kiçke 10ga kadär soraw aldılar. Bu psihik basım, dip sanıym. Häzer Rafisnıñ, bulgan hällärgä protest yözennän, säyasi açlık iglan itüennän genä kurkam. Ul Kazan törmäsendä öç tapkır säyasi açlık tottı. Berençese – zakonsız räveştä kulga alu, ikençese – törmädä möselmannarga şartlar bulmaw häm alarga duñgız ite aşatu mäsäläse buyınça. Öçençesendä – säyasi zakonsız arestlar buyınça. Häzer ul bik katı yabıktı – 40 kg avırlıgın yugalttı. Dürtençe märtäbä dä açlık totsa, isän kalırmı, dip kurkam, – dip söyli Nurziya hanım.

Böyekbritaniyadä oyışkan keşe hokukların yaklaw oyışması Amnesty International Rafis Kaşapovnı säyasi totkın itep tanıdı. «Kaşapov kiçekmästän azat itelergä tieş» dip yazılgan oyışmanıñ räsmi saytında. Öç yelga hökem itelgän millätçe törmädä kul kuşırıp utırmıy. Zindandagı tormış turında yaza ikän. Yakınnarı: «Ul yazgan äyberlär Gayaz İshakıynıñ «Zindan»ın häterlätmäsme ikän», – dip tä farazlıy.

– Stalin vakıtları kire kayta kebek. Ul çorlarda keşelärne öylärenä kerep berämläp cıygannar, ä häzer oyışmalardan çüplilär. Ägär Stalin vakıtı kebek bulmasa, barısın da zakon buyınça eşlärlär ide. Stalin çorında bernindi zakon kiräk bulmagan bit – kergännär dä alıp kitkännär. Häzer dä näk şul häl, – di Nurziya hanım.

– Häzer millätçeneñ advokatı Yevropa sudına gariza birergä uylıy. Bu sud gadel bulaçak, digän ışanıçım bik zur. Bezneñ ciñärgä yahşı gına mömkinleklär bar, çönki min Rafis Kaşapovnı gayıpläwläre dälillärsez genä başkarıla, dip sanıym, – dip, plannarı belän urtaklaştı Ruşana Kamalova.

Aygöl ZAKİROVA.

http://tr.beznen.ru/basma/2015-46/stalin-vakiti-kire-kayta/

И еще на эту тему

Добавить комментарий


Цитировать выделенный текст

Designed by Azat Galiev aka AzatXaker 2018.