Татарская трибуна » Архив » Страница — памятник, посвящается воинам, погибшим при обороне Казани…

Татарская трибуна

Обзор татарских и на татарские темы ресурсов интернета и ваши комментарии на эту тему

Страница — памятник, посвящается воинам, погибшим при обороне Казани...

И страшен был тот день, и погибли тысячи, с саблей в руке и с верой в Свободу ...

13 шавваля 959 года (15 октября 1552 года), после героической 41-дневной обороны, в ходе ожесточенного штурма пала столица Казанского ханства, великий и прекрасный город Казань.

150-тысячной русской армии под руководством Ивана IV противостояла 30-тысячная армия хана Едигера, в которую входили татары, ногайцы, удмурты, мордва, чуваши и марийцы. Во время осады и штурма города погибли почти все его защитники. Бои шли за каждую улицу, за каждый дом, за эти родные улицы и дома ...

Когда город был взят, лишь небольшой группе осажденных, в количестве около 3 тысяч, удалось прорваться сквозь кольцо штурмующих и уйти за Казанку. Остановившись на берегу, перевязывали они раны, хоронили мертвых, и, глядя на другой берег, видели горящий город. Чужой это теперь город...

Город подвергся полному разграблению и завоеватели с ужасающим вандализмом произвели тщательное уничтожение всего, что радовало сердце жителя Казани. Все оставшееся в городе население ждала жестокая расправа — мужчины — раненые, старики, дети — все были убиты победителями по приказу московского царя. Женщины и малые дети были угнаны в рабство.

Древний город был разрушен — все погибло — библиотеки и медресе, мечети и школы, сгорели все архивы и произведения искусства. Соборная мечеть Кол-Шариф, названная так в честь ее имама — Кол-Шарифа, также была уничтожена, ибо Кол-Шариф был тем, кто до последнего вздоха оборонялся от захватчиков.

Лишь одна башня, башня Сююм-Бике, чудом уцелела в этой кровавой вакханалии. И сейчас гордо блестит полумесяц на ее шпиле. Этот день — день Памяти по погибшим при обороне города Казани — скорбная дата в сознании татарского народа, да и других народов, населявших Казанское ханство. И если в этот день вы, прогуливаясь по улицам современного города просто представите ту ужасную бойню, творившуюся на этом же месте 450 лет назад — вам станет страшно. Сходите в храм — помолитесь за тех, кто погиб тогда. За татарина, за чувашина, за русского, за марийца, за удмрута, за башкира, за мордвина ...

Эта страница — не исторический очерк. И она не призывает людей к отмщению. Покойтесь с миром. Мертвого не вернешь ... В нашем городе есть часовня — памятник русским воинам, павшим при взятии Казани. Он возведен на месте братской могилы. К сожалению, он сейчас находится в плачевном состоянии и давно не реставрировался, и кости погребенных людей лежат прямо на полу заброшенной часовни ...

Но нет в нашем городе памятника защитникам Казани. Их могила — это весь исторический центр Казани, это река Идель, по которой спускали плоты с трупами замученных людей, это берега Казанки, где сейчас возведены новые микрорайоны. Некому было похоронить погибших ни по мусульманскому, ни по языческим обрядам. Все пали ...

Нет желания городских властей установить им памятник. Видимо, это не их предки сражались здесь за свободу. Так пусть хотя бы в сети Интернет будет такой памятник ... Но память останется. Память о тех, кот не сломился перед лицом превосходящей армии врага. Тех, то не предал свою Родину. Кто не втоптал в грязь совесть, честь, веру ... Они живут в наших сердцах — те, кто своим подвигом бросил в сердца потомков девиз — Лучше умереть свободным, чем жить рабом.

Имена героев, оборонявших город от многократно превосходящих сил жестокого противника, сохранились в памяти народа. Вот они — читайте и помните — это наши предки. И молитва всех религий — ислама, христианства, языческих верований, мирно сосуществовавших в Казанском ханстве, вознесется к Богу, и за тех, чье имя покоится здесь и за безымянных тысячи, погибших за Родину, за Свободу...

 

Бог, праведный и величественный, сказал — все живущее на земле увядает, но око Господа твоего, будет сиять вечно.

В 959 году погибли от рук захватчиков:

Tatar iseme........Имя в русской транскрипции

Qol Şarif …………….………Кол Шариф
Islam………………………….…... Ислам
Kebäk…………….… Кибяк Тюменский
Älıkäy Narıq ……….….Аликей Нарыков
Çapqın ………………...Чапкын Отучев
Därviş……………………….…... Дервиш
Zäynäş…………………………. Зениет
Şax Çura …………….………...Шах-Чура
Şamay.................…………………Шамай
Yapança ………………………….Япанча
Şunak ……………………………Шунак
Yawış ………………...……………Явыш
Başqanda …………………...Башканда
Sınçallı batır ………...Сюнчелей-батыр
Qaramış…………... …………Карамыш

И это — лишь те имена предводителей казанцев, что дошли до нас, а имена остальных знает сейчас лишь Бог. Некому было прочитать «Ясин» над их телами, но промыслом Аллаха каждый, кто прочитает эту страницу — пусть он вспомнит героев...

В оформлении использованы рисунки Ф. Халикова и Р.Шамсутдинова. Перевод на татарский язык — Yuldash (www.yuldash.com)

Источник: http://www.sopkgu.narod.ru/hatyar_kyone.htm

 

 

Ул көн бик куркыныч булды, меңләгән кешеләр Азатлыкка омтылып, кулларында корал белән үлеп калдыдар...

Бу бит Казанны алуга каршы торган корбаннар истәлегенә багышлана...

13 шавваль 959 елның (1552 елның 15 октябрь көнне), 41 көн канлы сугыштан соң Казан яулап алынды, бөек һәм дәһшәтле Казан. Явыз Иванның 150 меңлек армиясенә Едигәр ханның 30 меңлек, татар, мордва, чуаш  һәм  чирмеш кораллы хәрбиләреннән  торган армиясе каршы торды. Казанны яулап алуга каршы торган бик күп сакчылар үлеп беткән. Хәрбер урам, хәрбер өй өчен кан коелды... Шәһәр алынгач нибары 3 мең кешегә генә Казанка ар ягына качып китү насыйп булган. Елга янында җәрәһәтләрен бәйләп, корбаннарны күмеп, елганын икенче ягындагы янган шәһәрне күргәннәр.

Казан ерткычларча таланган, шәһәрнең яме булып торган бар нәрсә җимерелгән. Барлык исән калган халык – җәрәһәтләнгән ирләр,  картлар һәм балалар мәскәү патшасы кушуы буенча үтерелгән. Хатын-кызлар һәм нәни балалар  коллыка алып кителгән. Борынгы шәһәр җимерелгән – китапханәләр һәм мәдрәсәләр, мәчетләр һәм мәктәпләр, архивлар һәм (произведения искусства – не помню как будет по татарски!!!) яндырылган.

Шулай ук, уз имамы исемен йөртүче Кол-Шәриф мәчете дә тулысынча җимерелгән. Кол-Шәриф соңгы сулышына кадәр  Казанны саклаучылар арасында булган.

Бер Сөембикә манарасы гына исән калган. Бүгенге көндә аның манарсында ай ялтырап тора.

Бу көн – Казанны яулап алуга каршы торучыларны Хәтер алу көне – татар халкы һәм Казан ханлыгында яшәүче барлык халыклар өчен аянычлы көн. Әгәрдә сез бу кәнне Казан урамнары буйлап барганда, монда 450 ел элек булган сугышны күз алдына китерсәгез – куркып китүегез бик тә ихтимал. Мәчеткә кереп Казанны саклап шаһит булганнарга дога кылып чыгыгыз, татарга, чуашка, урыска, марига, удмертка, башкортка, мордвага...

Бу бит – тарихи әсәре түгел. Бу бит үч алуга чакырмый. Корбан булганнарның урыны җәннәттә булсын. Үлгән кешене кире кайтарып булмый...

Безнең шәһәрдә Казанны яулап алучы урыс сугышчыларны һәйкәл бар. Бүгенге кәндә ул бик яхшы хәлдә түгел, кеше сәякләре ташланган часовняның идәннәрендә аунап яталар.

Кыәганычка каршы, безнеә шәһәрдә Казанны саклаучыларга һәйкәл юк. Аларнын кабере – Казанның барлык утра урамнары, Идел елгасы, Казанка ярлары – хәзер анда яңа микрорайоннар. Кешеләрне дин кагыйдәләре буенча да, тәңре йолалары буенча да күмүчеләр табылмады. Барысы да шаһит булдыдар...

Хәзерге шәһәр администрациясенең корбаннарга һәйкәл куярга  теләкләре юк. Күрәсен, аларның ата-бабалары Азатлык өчен көрәшмәгәннәр. Шуның өчен Интернетта булса да һәйкәл булсын...

Хәтер кала. Дошманның явыз армиясенең каршында сынып калманнар хәтере. Туган якны сатмаганнар хэтере. Үзенең динен, мәстәкыйллеген, горурлыгын саклап калалганнар хәтере. Алар безнең йөрәкләрдә — безгә “Кол булганчы, Азат булып үләргә” дигән девиз калдыручылар.

Шәһәрне саклап торган батырлар исемнэре халыкның хәтерендә. Менә алар – укыгыз һәм истә тотыгыз, алар безнең ата-бабаларыбыз. Барлык диннәрнең догалары: ислам, христиан, тәңре, Казан ханлыгында бергә яшәп килгән, Аллаһы Тәгаләгә барып җитәр, һәм Туган иле, Азатлык өчен ятып калган меңләгән шаһитлар исеменә булыр.Ya-sin

 

959 елда кәфирләр кулыннан үлгәннәр исемлеге:

Tatar iseme..........Имя в русской транскрипции:
Qol Şarif................Кол Шариф
Islam.....................Ислам
Kebäk....................Кибяк Тюменский
Älıkäy Narıq...........Аликей Нарыков
Çapqın...................Чапкын Отучев
Därviş....................Дервиш
Zäynäş..................Зениет
Şax Çura...............Шах-Чура
Şamay...................Шамай
Yapança................Япанча
Şunak....................Шунак
Yawış.....................Явыш
Başqanda.............Башканда
Sınçallı batır.........Сюнчелей-батыр
Qaramış...............Карамыш

Бу, безнең көнгә кидеп җиткән, Казанны саклаучыларның башлыклары исемлеге. Калаганнарның исемнәрен бер Алла гына белә. Ул шаһит булган корбаннарга ясин укучы да булмаган. Бу битне укучы һәр кеше – батырларча һаләк булучыларның исемнәрен исеңдә тот!

Бу сахифәне бизәүдә Ф. Халиков һәм  Р.Шамсутдинов рәсемнәре кулланды.

Татарчага тәрҗемәсе — Yuldash (www.yuldash.com)

Чыганагы: http://www.yuldash.com/

Добавить комментарий

Ваш e-mail не будет опубликован.

Цитировать выделенный текст

Designed by Azat Galiev aka AzatXaker 2019.